“Vanaf morgen doe ik het anders.”
“Deze keer ga ik het echt veranderen.”
“Ik weet wat ik moet doen, dus het moet lukken.”

We hebben allemaal wel eens een patroon willen doorbreken of bepaald ongewenst gedrag willen veranderen. Misschien wilde je stoppen met perfectionisme, assertiever worden, minder piekeren, of gezonder leven. Je nam je voor om te veranderen. Je had de beste bedoelingen. En toch – voor je het wist, zat je weer in hetzelfde patroon.

Waarom is het doorbreken van patronen zo moeilijk? Waarom lukt het vaak niet, zelfs als je heel gemotiveerd bent? In deze blog leg ik uit wat patronen zijn, waarom ze zo hardnekkig zijn, en wat er nodig is om ze echt te doorbreken.

Wat zijn patronen eigenlijk?

Patronen zijn terugkerende manieren van denken, voelen en handelen die je automatisch herhaalt. Ze zijn ontstaan op basis van ervaringen uit je verleden en zijn vaak bedoeld als overlevingsstrategieën.

Voorbeelden van patronen:

• Je vermijdt conflicten omdat je als kind leerde dat boosheid onveilig was
• Je gaat over je grenzen heen omdat je gelooft dat je alleen waardevol bent als je presteert
• Je trekt je terug in relaties omdat je bang bent afgewezen te worden
• Je bent altijd alert en op je hoede omdat je ooit moest overleven in een onveilige situatie

Patronen zijn niet dom of zwak – ze waren ooit nuttig. Ze hielpen je overleven, erbij horen, pijn vermijden. Maar wat toen nodig was, houdt je nu vaak juist tegen. Zo goed als je er toen in was, is het nu je valkuil geworden.

Waarom patronen zo moeilijk te doorbreken zijn

Je zou denken: als ik begrijp dat een patroon niet meer werkt, kan ik het toch gewoon stoppen? Helaas is het niet zo simpel. Er zijn verschillende redenen waarom patronen zo hardnekkig zijn.

1. Patronen zijn onbewust

Het grootste probleem is dat veel patronen onbewust zijn. Je denkt dat je bewust kiest, maar in werkelijkheid word je gestuurd door overtuigingen en ervaringen die diep in je onderbewuste zijn opgeslagen.

Voorbeeld:
Je neemt je voor om assertiever te zijn in vergaderingen. Maar zodra je de ruimte binnenloopt, voel je een beklemming in je borst. Je stem wordt zachter. Je houdt je mond. Later denk je: “Waarom deed ik dat nou weer?”

Het antwoord: je onderbewuste stuurt je gedrag. Misschien leerde je als kind dat je mening niet belangrijk was, of dat je alleen geliefd was als je geen last was. Die overtuiging is zo diep geworteld dat je lichaam automatisch reageert – zonder dat je het beseft.

Waarom dit belangrijk is:
Je kunt niet veranderen wat je niet ziet. Zolang een patroon onbewust is, blijf je het herhalen zonder te begrijpen waarom.

2. Patronen zitten in je lichaam, niet alleen in je hoofd

Een van de grootste misvattingen is dat patronen alleen in je hoofd zitten. Maar patronen zijn ook opgeslagen in je lichaam – in je zenuwstelsel, je spieren, je ademhaling.

Voorbeeld:
Je weet dat je spanning moet loslaten, maar je schouders blijven strak. Je weet dat je mag ontspannen, maar je lichaam blijft in alertheidsmodus. Je weet dat de situatie nu veilig is, maar je hart klopt alsof er gevaar is.

Dit komt omdat traumatische of ingrijpende ervaringen niet alleen mentaal worden opgeslagen, maar ook lichamelijk. Je lichaam onthoudt wat de geest niet kon verwerken.

Waarom dit belangrijk is:
Praten en nadenken alleen verandert niet wat er in je lichaam is opgeslagen. Je moet ook werken met wat je lichaam vasthoudt en wat is opgeslagen in je onderbewuste. Psychodynamische therapie helpt hierbij.

3. Patronen bieden (valse) veiligheid

Zelfs als een patroon je tegenhoudt, voelt het bekend. En bekend voelt veilig, ook al is het niet goed voor je.

Voorbeeld:
Je blijft te hard werken, ook al weet je dat het leidt tot uitputting. Waarom? Omdat stoppen eng voelt. Hard werken geeft het gevoel dat je goed bezig bent. Dat ben je zo gewend. Wat als je niet meer waardevol bent als je niet presteert? Wat als mensen teleurgesteld in je zijn? Het patroon is uitputtend, maar het geeft ook zekerheid.

Of: je vermijdt confrontaties, ook al weet je dat het problemen oplost. Waarom? Omdat het confronteren betekent dat je moet voelen – boosheid, pijn, kwetsbaarheid. Het patroon houdt die gevoelens op afstand.

Waarom dit belangrijk is:
Verandering vraagt dat je de valse veiligheid loslaat. En dat voelt vaak enger dan blijven waar je bent, ook al ben je daar ongelukkig.

4. Patronen hebben secundaire winst

Vaak heeft een patroon verborgen voordelen – dingen die je niet bewust erkent, maar die wel een reden zijn om vast te houden.

Voorbeelden van secundaire winst:

• Perfectionisme zorgt ervoor dat niemand je negatief kan beoordelen
• Ziekte of uitputting zorgt dat anderen voor je zorgen (iets wat je anders niet krijgt)
• Conflict vermijden zorgt dat je geen afwijzing riskeert
• Te veel hooi op je vork nemen geeft je het gevoel onmisbaar te zijn

Waarom dit belangrijk is:
Zolang een patroon verborgen voordelen heeft, blijf je het onbewust in stand houden. Je wilt veranderen, maar een deel van je wil ook blijven omdat het patroon iets oplevert.

5. Je omgeving versterkt het patroon

Patronen bestaan niet in een vacuüm. Ze worden vaak versterkt door je omgeving – je partner, collega’s, familie, cultuur.

Voorbeeld:
Je wilt stoppen met mensen pleasen, maar je familie verwacht dat je altijd beschikbaar bent. Als je een keer “nee” zegt, reageren ze teleurgesteld of boos. Dat versterkt de overtuiging dat je alleen geliefd bent als je jezelf wegcijfert.

Of: je wilt minder perfectionistisch zijn, maar je werk verwacht continue excellentie. Als je een keer iets “goed genoeg” doet, wordt het afgekeurd. Dat bevestigt de overtuiging dat perfectionisme nodig is om gewaardeerd te worden.

Waarom dit belangrijk is:
Verandering vraagt soms ook dat je je omgeving verandert – grenzen stelt, gesprekken voert, of zelfs afstand neemt van mensen of situaties die het oude patroon in stand houden.

Waarom wilskracht niet genoeg is

Veel mensen denken: “Ik moet gewoon harder mijn best doen.” Ze proberen het patroon te doorbreken met wilskracht, discipline, positieve affirmaties. En soms werkt dat… even.

Maar zonder de onderliggende oorzaak aan te pakken, komt het patroon terug. Misschien niet precies hetzelfde, maar in een andere vorm.

Voorbeeld:
Je stopt met perfectionisme op je werk, maar begint perfectionist te worden in je gezondheid. Je stopt met mensen pleasen bij je familie, maar begint het bij je partner te doen. Het patroon verplaatst zich, omdat de kern niet is aangepakt.

Wat wel werkt:

• Inzicht in waar het patroon vandaan komt
• Bewustwording van onbewuste overtuigingen
• Lichaamsgerichte verwerking van wat je lichaam vasthoudt
• Emotionele verwerking van oude pijn
• Oefenen door experimenteren met nieuw gedrag vanuit begrip, niet wilskracht

Hoe doorbreek je patronen dan wel?

Het goede nieuws: patronen zijn veranderbaar! Maar duurzame verandering vraagt meer dan oppervlakkige aanpassingen. Het vraagt dat je naar de kern gaat.

Stap 1: Bewustwording – zie het patroon

Je kunt niet veranderen wat je niet ziet. De eerste stap is herkennen wanneer je in een patroon zit. Observeer jezelf zonder oordeel: wanneer doe ik dit? Wat triggert het? Hoe voelt het in mijn lichaam?

Stap 2: Inzicht – begrijp waar het vandaan komt

Waarom is dit patroon ontstaan? Welke ervaring heeft dit veroorzaakt? Welke overtuiging ligt eraan ten grondslag? Dit is waar psychodynamische therapie krachtig is: we gaan naar de oorsprong en maken de verbinding tussen toen en nu.

Stap 3: Verwerking – voel wat vastgehouden wordt

Patronen blijven vaak hangen omdat er emoties of ervaringen onverwerkt zijn. Door ruimte te geven aan wat je voelt – zonder oordeel, met begeleiding – kun je eindelijk loslaten wat je al zo lang met je meedraagt.

Stap 4: Nieuwe keuzes – oefen bewust

Nu je begrijpt waar het patroon vandaan komt en wat je lichaam vasthield, ontstaat er ruimte voor nieuwe keuzes. Je oefent met ander gedrag, niet vanuit wilskracht maar vanuit inzicht en zelfcompassie.

Stap 5: Geduld en herhaling – geef het tijd

Patronen zijn jarenlang ingesleten. Ze doorbreken gebeurt niet in één keer. Het is een proces van vallen en opstaan, waarbij je steeds bewuster wordt en steeds sneller herkent wanneer het oude patroon weer opduikt.

Het verschil tussen managen en doorbreken

Veel therapievormen leren je patronen te managen:

• Je leert technieken om angst te verminderen
• Je krijgt tools om negatieve gedachten te stoppen
• Je oefent met ander gedrag

Dat kan helpen – maar het patroon blijft bestaan. Je leert ermee omgaan, maar de kern blijft onaangeroerd.

Psychodynamische therapie werkt anders:
We gaan naar de wortel. We onderzoeken waar het patroon vandaan komt, welke overtuigingen eraan ten grondslag liggen, en wat je lichaam vasthoudt. Door die kern aan te pakken, doorbreek je het patroon echt – niet alleen aan de oppervlakte, maar fundamenteel.

Mijn eigen ervaring met patronen doorbreken

Jarenlang leefde ik met spanning in mijn lichaam. Ik wist dat het met mijn medische verleden te maken had, ik probeerde te ontspannen, ik deed ademhalingsoefeningen. Het hielp tijdelijk, maar de spanning kwam terug.

Pas toen ik psychodynamische therapie volgde, begreep ik waarom. De spanning was geen keuze – het was een patroon dat in mijn lichaam zat sinds mijn kindertijd. Mijn lichaam was altijd alert geweest, klaar om te overleven. Ontspannen voelde onveilig.

Door die kern te verwerken – niet alleen met mijn hoofd, maar ook met mijn lichaam en gevoel – kon ik het patroon eindelijk loslaten. Het was geen kwestie van wilskracht alleen. Het was een kwestie van begrijpen, voelen en helen.

En dat is wat ik voor anderen wil: niet alleen managen, maar echt doorbreken.

Conclusie

Patronen doorbreken is moeilijk omdat ze dieper zitten dan je denkt. Ze zijn onbewust, lichamelijk, versterkt door je omgeving, je familiesysteem en bieden (valse) veiligheid. Wilskracht en goede bedoelingen zijn niet genoeg – je moet naar de kern.

Maar als je dat wel doet – als je begrijpt waar het patroon vandaan komt, wat je lichaam vasthoudt, en ruimte geeft aan wat verwerkt moet worden – dan is duurzame verandering mogelijk. Niet alleen aan de oppervlakte, maar fundamenteel.

Herken je dit? Zit je vast in patronen die je niet kunt doorbreken?

Plan een kennismakingsgesprek en ontdek hoe psychodynamische therapie of coaching je kan helpen om van managen naar doorbreken te gaan.